Het is treurig.

Eigenlijk weet iedereen het wel. Wie een supermarkt binnenloopt ziet sommige klanten met karretjes vol junkfood, bier en chips naar buiten lopen. In de dagbladen is het vandaag anders geformuleerd. “Wie slim is leeft meestal langer”. Uit nieuwe cijfers van het CBS blijkt dat de levensverwachting van laagopgeleiden al jaren gelijk blijft en die van hoogopgeleiden (! slimme mensen) alleen maar stijgt. En dat niet alleen: Ze leven ook nog langer in goede gezondheid. Hoogopgeleiden blijken ook veel minder kwaaltjes te hebben.

We weten allemaal wel dat de sociale verschillen oorzaak zijn van dit fenomeen. Niet alleen werken lager opgeleiden langer, hebben een lager inkomen en meestal een lager pensioen doordat ze minder verdienen.

De enorme verschillen in levensverwachting worden voor een belangrijk deel veroorzaakt door levensstijl. Mensen met een lagere opleiding roken meer, hebben overgewicht en bewegen minder. Deze verschillen laten zich niet gemakkelijk overbruggen. Vaak hebben laagopgeleiden alleen contacten binnen de eigen sociale laag. Voorbeelden van slechte levensstijl in iemands omgeving worden gemakkelijk overgenomen en vervolgens gehandhaafd. Een vaak weinig kritische instelling en zelfinzicht laten veranderingen nauwelijks toe. Harde lessen – zoals ziekenhuisopnames – dienen meer als gespreksonderwerp bij verjaardagsfeestjes dan als start van een andere levensstijl.
Stigmatiserend, zult u zeggen. Gedeeltelijk.
Het onderliggende probleem is natuurlijk veel complexer. Het is het speelveld van de voedingsindustrie, die alleen belang heeft bij tevreden aandeelhouders, de farmacie die alleen kan bestaan bij de gratie van zieke mensen, maar ook van kleine spelers zoals supermarkten die de slechte voeding aanbieden, verzekeraars die een hoge drempel opwerpen door dure zorgpremies, reactieve artsen i.p.v. proactieve artsen die aan levensstijl begeleiding doen. Voor een artikel als dit is het teveel om op te noemen. Je wordt er treurig van.

We zijn een kleine producent van supergezonde voeding. Maar slechts enkele mensen (onze afnemers!) weten van de gezondheids bevorderende eigenschappen. Bij huisartsen hoef je zeker niet aan te komen met de positieve effecten van vitamine K2 en nattokinase. Er zijn zelfs artsen die het niet eens kennen.
Out of the box denken is daar een zeldzaamheid. Het zijn traditionele protocollen, behoudende zienswijzen die nog steeds voorop staan met aan het eind de verstrekking van medicatie ter faveure van de farmacie.

Natuurlijk is dit een zwart-wit beeld. Dokters zijn zeker nuttig. Alleen is de samenhang van al die spelers, het totaalplaatje dus, iets wat je machteloos doet voelen en treurig stemt. Welke verandering kan er voor zorgen dat een gehele sociale laag zijn levensstijl gaat veranderen? Voorlichting? Dat zeker niet, de overheid is daar immers al jaren mee bezig.
Waarschijnlijk is het een race tegen de klok waarbij de uitslag niet op voorhand vast staat. Het is vergelijkbaar met de opwarming van de aarde. Ingrijpen is mogelijk te laat, de gevolgen niet te overzien en zolang voor- en tegenstanders van radicaal ingrijpen (politiek) over elkaar heen buitelen is niet te voorspellen hoe het afloopt.

Mensen hebben in het algemeen nauwelijks een besef over hun eigen rol in de tijd. Een aarde die miljarden jaren bestaat en die al het nodige heeft meegemaakt en dit nog miljarden jaren zal doen, geeft geen sikkepit om de korte momenten waarop wij als mensen bezig zijn.
De kans is daarom best groot dat wij – net als de dinosaurussen – slechts anonieme passanten zullen zijn in de geschiedenis van deze aarde. En hoe erg is dat eigenlijk?